عثمان عادل

راهکارهای افزایش بهره وری نیروی کار در سازمان های دولتی افغانستان

1,026 بار مشاهده شده

نوشته: عثمان عادل استاد دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه هرات

پایه ­ی اصلی ثروت هر کشور را منابع انسانی آن تشکیل می دهد و نیروی انسانی کاردان و باکفایت محور اصلی پدیدۀ بهره‎وری است و بهره‎وری یکی از ستون پایه ­های مهم کاخ رشد و توسعه هر کشور به حساب می آید.

واژه ­ی بهره‎وری به معنای مولدیت، قدرت تولید و بارور بودن بکار می رود. این واژه دربرگیرندۀ مفاهیمی هم­چون کارایی، اثربخشی، سودآوری، کیفیت، نوآوری و داشتن مدیریت صحیح است. و منظور از بهره‎وری نیروی کار این است که با بهره گیری و استفاده مطلوب از نیروی کار به حداکثر مفاد یا مطلوبیت ممکن دست یازیم. سازمان همکاری اقتصادی اروپا در سال 1950 بطور رسمی بهره‎وری را اینچنین تعریف می کند که بهره ­وری حاصل تقسیم مقدار/ارزش محصول بر مقدار/ارزش یکی از عوامل تولید- مثلاً نیروی کار- است. و پیتردراکر  بهره­ وری کارکنان فرهیخته را به عنوان مهم ­ترین چالش مدیریتی در قرن بیست ­ویکم قلمداد می­نماید.

راهکارهای افزایش بهره‎وری نظر به شرایط زمانی و مکانی هر سازمان فرق می کند، لذا قبل از تعیین و تطبیق آنها شناخت کافی از وضعیت موجود و فرهنگ کاری سازمان­ها امر ضروری به ­نظر می رسد، چراکه عدم شناخت وضعیت موجود و بی توجهی به اولویت­های سازمانی میتواند اثرات معکوس در میزان بهره‎وری بجای گذارد. در اینجا با درنظرداشت شرایط کنونی افغانستان، برخی از مهم­ترین راهکارهای مناسب را بشکل فشرده به بحث می کشیم.

بهبود و رشد کیفی نیروی کار

استخدام کارمندان در ادارات دولتی افغانستان در چند سال اخیر روند فزاینده داشته است اما متناسب به آن، رشد کیفی نیروی کار یا پروسه ارتقای ظرفیت ها چنانکه باید، چشمگیر نبوده است. و از آنجایی که کارمندان هرقدر داناتر و آگاه­تر باشند، کارشان مثمرتر و مولدتر خواهد بود، لازم است تا در گام نخست در راستای بهبود و بالندگی هرچه بیشتر توانایی های کارمندان از طریق راه اندازی برنامه های آموزشی و تخنیکی توجه و دقت لازم بخرج داده شود و در گام بعدی در مورد چگونگی راه ­اندازی و کاربست همچو برنامه­ ها، بررسی­ ها و تجدید نظرهای نقادانه و کارشناسانه صورت گیرد.

فراگیری آموزشها و آگاهی های جدید، کسب مهارتهای نو، ارتقای تخصص­ها، کاربست اصل شایسته سالاری بجای اصل قوم سالاری، انجام درست کارها در مرحله نخست آن، بهبود روشهای انجام کار، ایجاد شرایط خوب کاری و استفاده از سیستم میکانیزه و روش خودکار می تواند برخی از تپ و تلاشهای باشد که میوه ­ی کیفیت را در نهال نیروی انسانی به پختگی برساند.

ایجاد تعهد و انگیزه در کارمندان

تنها کارمندی می تواند بر بهره‎وری سازمان بیفزاید که از توانایی، تعهد و انگیزه­ی لازم برخوردار باشد و چنانچه کارمندان در برابر وظایف خود بی تعهد باشند و برای انجام درست آنها، انگیزه و اشتیاق لازم نداشته باشند، توقع داشتن بهره‎وری در کارشان خیالی خام بیش نیست، لذا به منظور ایجاد تعهد و انگیزۀ لازم برای کارمندان، باید به نیازهای فردی آنان همانند نیازهای سازمانی اهمیت داده شود و با تامین نیازهای روحی  و روانی شان، فضای اعتماد متقابل بین کارمند و کارفرما فراهم گردد.

امروزه کمتر اتفاق می افتد که گذرمان به یکی از ادارات دولتی افغانستان بیفتد ولی بدون شنیدن شکایات فراوان از شرایط کاری و کارفرمایان و بدون دیدن حرکتها و رفتارهای که ناخشنودی کارمندان را به تصویر می کشد، از آن اداره برگردیم. براستی در سرزمینی که انگیزها بی فروغ شده می رود، احتمال طلوع پدیدۀ بهره­وری چگونه ضعیف شده نرود!

بنابراین برای زنده ساختن پدیده ­ی بهره ­وری و بالندگی آن، باید به مسئله انگیزش کارمندان توجه جدی صورت گیرد و برنامه های از قبیل اعطای پاداشهای مناسب مادی، تفویض اختیار، ایجاد محیط سالم، ارزیابی از عملکرد کارمندان و قدردانی از موفقیت ها و مهارت­های منحصر به فرد آنان، روی دست گرفته شود و بجای اینکه همیشه از آنها به فراوانی انتقاد کنیم و همواره آنان را مقصر قلمداد سازیم، برای شان پیشنهادات سالم و سازنده ارائه کنیم و از هر عملی که بهبود روحیۀ آنان را در پی دارد دریغ نورزیم چون روحیه ضعیف ­تر، سودآوری و بهره ­وری ضعیف ­تر را بدنبال دارد و تنها زمانی کارمندان کار خود را بدرستی و شایستگی انجام می دهند که از کار و کارفرمای خود راضی و خشنود باشند.

ارزیابی از پروسه کار و تشویق نکات مثبت

گاه دیده می شود که برخی از کارمندان بویژه جوانان تازه استخدام شده برای مدتی با انرژی بالا و علاقۀ ستودنی مشغول کار شده و با جدیت تمام به سمت وسوی آفرینش خلاقیت­ها و تغییرات مثبت در ساحه ­ی کار خود در حرکت اند، اما بدبختانه دیری نمی پاید که شمع شوق شان به خاموشی می گراید، چون فعالیت های شان مورد ارزیابی قرار نمی­گیرد و کسی بین آنها و کسانی که وظایف خود را با کاستی های فراوان و بی دقتی و دلسردی انجام میدهند، تفاوتی قایل نمی­شود. بنابراین بخاطر حفظ کیفیت کار و رشد پایدار آن، باید هرازگاهی فعالیت­های کارمندان مورد ارزیابی قرار گیرد، نوآوری­ها و خلاقیت­های شان تقدیر شود و نکات مثبت شان تشویق گردد، زیرا به ­رسمیت شناختن شخصیت کارمندان و تحسین ­نمودن موفقیت­ ها و شاهکارهای شان، اثر و ثمری کمتر از تشویق ­های مادی ندارد.

کاهش ضایعات

از جمله راههای موثر در کاهش ضایعات می توان توسعه ­ی تکنولوژی، نوسازی سیستم کاری و بازنگری سیستم بروکراسی را نام گرفت. ماشین ­آلات کهنه و بی کیفیت پروسه های کاری را کند ساخته و نرخ ضایعات را بلند می برد و ماشین ­آلات جدید و مدرن ارمغان آورنده ­ی کیفیت و بهره ­وری بیشتر است. با تاسف اما اکثر دستگاه‎های موجود در افغانستان یا از سال‎های بسیار قبل به جا مانده‎اند که دیگر هیچ بازدهی مثبتی ندارند و یا تجهیزاتی هم که به تازگی وارد آن می شوند، مدرن نبوده و اغلب از نوع ماشین‎آلاتی هستند که در دیگر کشورها از رده خارج شده اند. بدین جهت مقامات با صلاحیت دولتی امروزه سخت مسئول اند تا تاجران و تولیدکنندگان کشور را در قبال واردات تکنالوژی روز دنیا برای ایجاد بهره‎وری هر چه بیشتر هدایت نمایند.

بخاطر کاهش ضایعات، بجاست که در مورد سیستم بروکراسی حاکم در ادارات دولتی افغانستان، بازنگری جدی و کارشناسانه صورت گیرد چون این سیستم با مراحل پیچیده و زاید خود، مولدیت نیروی کار را شدیداً زیر سوال می برد. به عنوان مثال  فردی که میخواهد برای وسیطه ­ی نقلیه ­ی خویش از اداره ­ی ترافیک جواز سیر اخذ نماید یا آن را بعد از گذشت مدتی تمدید کند، به مقتضای سیستم بروکراسی مکلف است که بیش از 10 پروسه ­ی اداری را تقریباً در مدت 10 روز در 10 شعبه ­ی جداگانه ترافیک طی نماید. حاصل صرف این همه انرژی چیزی جز تهیه ­ی یک سند معمولی نیست که بدون شک می توان آن را با روش­های معقول و پیشرفته در طی دو مرحله به مدت دو روز انجام داد و بیش از 10 نفر از نیروی کار را فقط بخاطر امضاء­کردن و چک­ کردن در شعبات متعدد مشغول نساخت!

استفاده ی مطلوب از سرمایه ها و هنر مدیریت

بهره‎وری بدین معنا نیست که نیروی کار را به زیاد­کارکردن و سختی ­کشیدن وادار سازیم، بلکه بهره‎وری زمانی در یک سازمان به ثمر می نشیند، که نیروی انسانی آن آگاهانه و هوشیارانه مصروف کارشوند و از منابع و سرمایه ­های دست داشته آن استفاده ­ی علمی ­تر و اقتصادی ­تر صورت گیرد. بدون شک پرورش و گسترش هنر مدیریت در ادارات دولتی افغانستان راهکار موثری در جهت بهبود و افزایش پدیده ­ی بهره‎وری به حساب می آید. و از آنجایی که امروزه اکثر مدیران ادارات دولتی ما، از اصول مدیریت و اداره ­ی صحیح آگاهی کافی ندارند، پرورش و گسترش این هنر بخاطر بهبود بهره‎وری امری بس لازمی و جدی به نظر می رسد.

و خوب است که بهره‎وری را نه تنها به عنوان یک شاخص اقتصادی یا یک عامل توسعه، بل به عنوان یک فرهنگ نیز معرفی سازیم، چون برای اینکه بهره‎وری در یک جامعه پایگاهی متین پیدا کرده وماندگار شود و در متن عقاید و سنت ­های بومی ریشه بدواند، باید نه تنها به عنوان یک معیار اقتصادی صرف، بلکه به عنوان یک اندیشه و تفکر نیز قلمداد شود.

و یقیناً با پرورش و نهادینه سازی فرهنگ بهره‎وری و دادن اهمیت استراتیژیک بدان، میتوان نرخ کار مفید روزانه را در ادارات دولتی افزایش داد و در راستای بالندگی و شکوفایی اقتصاد کشور گامی به جلو برداشت.

نظرات

نظر (به وسیله‌ی فیس بوک)

دکتر کریم سروش، جهاد و خشونت

اندیشه‌ی دینی در افغانستان

خدا، ذهن، ادبیات

طالبان کیستند؟

> View all

دکتر کریم سروش، جهاد و خشونت

اندیشه‌ی دینی در افغانستان

خدا، ذهن، ادبیات

طالبان کیستند؟

> View all